รายงานวิจัยเล่มนี้รวม 6 เรื่องที่ถอดบทเรียนจากชุมชนท้องถิ่นซึ่งเผชิญการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ การเมือง และนโยบายการจัดการทรัพยากรของรัฐ บทนำทบทวนแนวคิดเรื่องชุมชนในทางสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา โดยชี้ว่าชุมชนไม่ใช่หน่วยทางสังคมที่มีขอบเขตตายตัว แต่เกิดจากความสัมพันธ์ของผู้คนที่ปรับตัวอยู่ตลอดเวลา และศักยภาพของชุมชนอยู่ที่การใช้ทุนวัฒนธรรมเพื่อดำรงอยู่และต่อรองกับอำนาจภายนอก อีก 5 เรื่องเป็นกรณีศึกษา ได้แก่ เครือข่ายเกษตรอินทรีย์สามพรานโมเดล จังหวัดนครปฐม ซึ่งสะท้อนการดูแลเอาใจใส่ที่การทำเกษตรอินทรีย์ต้องอาศัย การต่อสู้เรื่องสิทธิในที่ดินของชาวมอแกลนบ้านบางสัก-ทับตะวัน จังหวัดพังงา ด้วยองค์ความรู้ทั้งเดิมและใหม่ การใช้ทุนวัฒนธรรมแก้ความขัดแย้งเรื่องที่ดินทำกินกับรัฐของชุมชนกะเหรี่ยงโพล่งบ้านพุเม้ยง์ จังหวัดอุทัยธานี โลกทัศน์ของการเป็นผู้ให้ของชุมชนมุสลิมเชื้อสายจีนยูนนานบ้านฮ่อ จังหวัดเชียงใหม่ และการรวมตัวของคนทามที่ได้รับผลกระทบจากเขื่อนราษีไศลผ่านกลไกสามก้อนเส้าและงานบุญกุ้มข้าวใหญ่ ภาพรวมของรายงานสะท้อนว่าชุมชนท้องถิ่นไม่ได้เป็นเพียงผู้ถูกกระทำ แต่ใช้วัฒนธรรมเป็นทุนในการปรับตัว ต่อรอง และสร้างพื้นที่ของตนเองในสังคมสมัยใหม่